Dla osoby chorującej na cukrzycę codzienna pielęgnacja stóp ma znaczenie przede wszystkim zdrowotne. Odpowiednia profilaktyka pomaga ograniczyć ryzyko powstawania ran, owrzodzeń, zakażeń oraz innych powikłań, które mogą prowadzić do poważnych problemów z chodzeniem.
Szczególnej uwagi wymagają osoby z neuropatią cukrzycową, zaburzeniami krążenia, deformacjami stóp, przebytym owrzodzeniem lub wcześniejszymi powikłaniami w obrębie stóp. Międzynarodowe wytyczne IWGDF(
International Working Group on the Diabetic Foot )podkreślają znaczenie regularnej kontroli stóp, odpowiedniego obuwia oraz profesjonalnej profilaktyki.
Dlaczego stopy osoby z cukrzycą wymagają szczególnej troski?
Długotrwale podwyższony poziom glukozy może prowadzić do uszkodzenia nerwów obwodowych oraz naczyń krwionośnych.
Neuropatia cukrzycowa
Uszkodzenie nerwów może powodować osłabienie czucia bólu, temperatury i ucisku. W praktyce oznacza to, że niewielkie otarcie, pęcherz czy ucisk źle dopasowanego obuwia mogą pozostać niezauważone.
Pacjent może zobaczyć ranę dopiero wtedy, gdy problem jest już bardziej zaawansowany.
Zaburzenia krążenia
Cukrzyca może współistnieć z chorobą tętnic obwodowych, która ogranicza dopływ krwi do kończyn. Gorsze ukrwienie może utrudniać prawidłowe gojenie ran i zwiększać ryzyko powikłań.
Dlatego stan stóp powinien być oceniany w kontekście całego stanu zdrowia pacjenta, a nie wyłącznie wyglądu skóry czy paznokci.
Codzienna pielęgnacja stóp.
5 podstawowych zasad
1. Codziennie oglądaj swoje stopy
To jeden z najważniejszych elementów profilaktyki.
Raz dziennie dokładnie obejrzyj:
- podeszwę stopy,
- piętę,
- przestrzenie między palcami,
- okolice paznokci,
- miejsca narażone na ucisk obuwia.
Zwróć uwagę na zaczerwienienie, otarcia, pęcherze, pęknięcia skóry, obrzęk, zasinienie, rany, sączenie oraz nietypową zmianę temperatury lub koloru skóry.
Jeżeli trudno Ci zobaczyć podeszwę, wykorzystaj lusterko albo poproś o pomoc bliską osobę. Przy zaburzeniach czucia wzrokowa kontrola stóp staje się szczególnie ważna.
2. Myj stopy delikatnie
Stopy należy myć w letniej wodzie, używając łagodnego preparatu myjącego.
W przypadku neuropatii nie należy polegać wyłącznie na odczuciu temperatury. Woda, która dla jednej osoby jest przyjemnie ciepła, dla osoby z zaburzeniami czucia może być zbyt gorąca.
Unikaj również długiego moczenia stóp. Nadmierne rozmiękczenie naskórka może zwiększać jego podatność na uszkodzenia.
3. Dokładnie osuszaj skórę
Po umyciu delikatnie osusz stopy miękkim, jednorazowym ręcznikiem papierowym, jest to higieniczne i bezpieczne.
Szczególną uwagę zwróć na przestrzenie między palcami. Powinny pozostać suche, ponieważ utrzymująca się wilgoć sprzyja maceracji naskórka i może zwiększać ryzyko infekcji.
Nie pocieraj skóry intensywnie. Przy suchej, cienkiej lub podatnej na uszkodzenia skórze lepsze jest delikatne przykładanie ręcznika.
4. Regularnie nawilżaj skórę
Sucha skóra jest częstym problemem u osób z cukrzycą. Może łuszczyć się, pękać i tracić swoją funkcję ochronną.
Do codziennej pielęgnacji można stosować specjalistyczne preparaty przeznaczone do skóry suchej, w tym produkty zawierające mocznik w odpowiednio dobranym stężeniu lub inne substancje naturalne. Wspólnie ze specjalistą dobierzcie odpowiedni preparat.
Preparat nakładaj na podeszwę, pięty i grzbiet stopy, omijając przestrzenie między palcami, chyba że specjalista zaleci inaczej.
Jeżeli skóra jest bardzo sucha, występują pęknięcia, hiperkeratoza lub nawracające modzele, warto skonsultować dobór preparatu z podologiem.
5. Paznokcie skracaj ostrożnie
Paznokcie należy skracać regularnie, najlepiej zachowując ich naturalny kształt i nie wycinając głęboko bocznych krawędzi.
Po skróceniu można delikatnie wygładzić brzegi pilnikiem.
Jeżeli paznokcie są bardzo grube, zmienione chorobowo, wrastające albo trudno je bezpiecznie opracować, warto pozostawić ich pielęgnację specjaliście- Podologowi.
Czego osoba z cukrzycą powinna unikać?
Chodzenia boso
Nawet w domu. Można nadepnąć na drobny przedmiot, skaleczyć skórę lub doznać urazu, którego początkowo się nie odczuje.
IWGDF (International Working Group on the Diabetic Foot)
zaleca odpowiednie obuwie osobom z cukrzycą, szczególnie przy występujących zaburzeniach czucia.
Samodzielnego wycinania modzeli i odcisków
Nie używaj żyletek, skalpeli, ostrzy ani innych ostrych narzędzi.
Samodzielne usuwanie zrogowaceń może doprowadzić do uszkodzenia skóry, a następnie do zakażenia lub powstania owrzodzenia.
Plastrów na odciski i preparatów keratolitycznych bez konsultacji
Produkty przeznaczone do samodzielnego usuwania odcisków mogą zawierać substancje keratolityczne, które przy nieprawidłowym zastosowaniu mogą uszkodzić skórę osoby z cukrzycą. ADA- American Diabetes Association (Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne) również zaleca unikanie dostępnych bez recepty preparatów do usuwania modzeli i odcisków u osób z cukrzycą.
Termoforów, poduszek elektrycznych i bardzo gorących kąpieli
Przy zaburzeniach czucia można nieprawidłowo ocenić temperaturę i doprowadzić do urazu termicznego.
Samodzielnego opracowywania ran
Każda rana u osoby z cukrzycą wymaga większej uwagi. Szczególnie jeżeli nie zaczyna się szybko goić, pojawia się zaczerwienienie, obrzęk, wydzielina lub narastający ból.
Obuwie ma ogromne znaczenie
Dobrze dobrane obuwie ogranicza tarcie, ucisk i przeciążenia, które mogą prowadzić do uszkodzenia skóry.
Przy wyborze obuwia zwróć uwagę na:
- odpowiednią długość i szerokość,
- wystarczającą przestrzeń dla palców,
- brak miejsc uciskających,
- gładkie, możliwie bezszwowe wnętrze,
- stabilność i odpowiednie podparcie.
Według IWGDF wewnętrzna długość obuwia powinna być około 1–2 cm większa od długości stopy, a jego szerokość powinna odpowiadać szerokości stopy. Dopasowanie najlepiej oceniać w pozycji stojącej, najlepiej później w ciągu dnia, gdy stopy mogą być nieco bardziej obrzęknięte.
Przed założeniem butów warto również sprawdzić ich wnętrze. Mały kamyk, zagięta wkładka czy inne ciało obce mogą powodować stały ucisk i uszkodzenia mechaniczne.
Kiedy trzeba skontaktować się ze specjalistą?
Nie czekaj, aż zmiana „sama przejdzie”, jeżeli pojawi się:
- rana lub owrzodzenie,
- pęcherz, który uległ uszkodzeniu,
- ropna lub krwista wydzielina,
- narastający obrzęk,
- zaczerwienienie,
- zmiana koloru skóry,
- wyraźna różnica temperatury między stopami,
- szybko narastający modzel lub zrogowacenie,
- zmiana w obrębie paznokcia połączona z bólem lub stanem zapalnym,
- nieprzyjemny zapach związany z raną lub wydzieliną.
Rana na stopie osoby z cukrzycą wymaga profesjonalnej oceny. Odpowiednie postępowanie może wymagać współpracy diabetologa, lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, podologa, chirurga lub specjalisty chorób naczyń, zależnie od charakteru problemu.
Profesjonalna profilaktyka stóp
Codzienna pielęgnacja wykonywana w domu jest podstawą, jednak u osób z cukrzycą równie ważna jest regularna, profesjonalna ocena i pielęgnacja stóp.
Podolog może ocenić między innymi:
- stan skóry i paznokci,
- obecność hiperkeratoz, modzeli i odcisków,
- miejsca nadmiernego obciążenia,
- deformacje stóp,
- potencjalne źródła ucisku i tarcia,
- zmiany wymagające konsultacji lekarskiej.
W przypadku osób z grupy podwyższonego ryzyka częstotliwość kontroli powinna być ustalana indywidualnie, zależnie od występujących czynników ryzyka i zaleceń zespołu prowadzącego.
Ważne
Podologiczna pielęgnacja stóp osoby z cukrzycą powinna być wykonywana po ocenie ryzyka i z uwzględnieniem stanu skóry, czucia oraz krążenia. W przypadku aktywnej rany, zakażenia lub podejrzenia niedokrwienia konieczna jest odpowiednia konsultacja medyczna.
Zdrowe stopy zaczynają się od codziennej kontroli
W cukrzycy nawet niewielka zmiana na stopie zasługuje na uwagę. Kilka minut codziennej obserwacji, właściwa pielęgnacja skóry, bezpieczne skracanie paznokci, odpowiednie obuwie i regularne kontrole specjalistyczne mogą znacząco ograniczyć ryzyko poważnych powikłań.
Jeżeli masz cukrzycę, traktuj swoje stopy jak obszar wymagający regularnej profilaktyki, a nie wyłącznie pielęgnacji kosmetycznej.
Nie działaj na własną rękę, udaj się do spacjalisty Podologa
